Kısa Cevap: performans primlerinin net maaş üzerindeki yıl içindeki farklı etkisi, Türkiye'deki
Artan oranlı gelir vergisi sistemi ve
Kümülatif vergi matrahı prensibinden kaynaklanır. Yıl ilerledikçe, toplam kazanç arttığı için daha yüksek vergi dilimlerine girilir ve bu durum, aynı brüt prim için nete düşen tutarın azalmasına neden olur.
SGK ve işsizlik sigortası primleri ise brüt kazanç üzerinden belirli oranlarda ve tavan dahilinde kesilir.
Performans primlerinin yıl içinde net kazanç üzerindeki farklı yansımaları, ücretlilerin tabi olduğu vergi mevzuatının Kümülatif matrah prensibinden kaynaklanan teknik bir durumdur. Bu, özellikle yılın ilerleyen aylarında, aynı brüt prim tutarı için net kazançta beklenen artışın gerçekleşmemesi şeklinde gözlemlenebilir.
Bu durum, tamamen yasal düzenlemeler çerçevesinde gerçekleşmekte olup, maaş bordrosundaki kalemlerin doğru anlaşılmasıyla açıklığa kavuşturulabilir. Elinizdeki bordrolar, bu hesaplamaların dayanağını oluşturmaktadır.
Türkiye'de Gelir Vergisi Kanunu'na göre, ücretlilerin gelir vergisi matrahı yıl boyunca Kümülatif olarak hesaplanır. Yıl ilerledikçe toplam kazanç (brüt maaş ve primler dahil) arttığı için, birey Daha yüksek vergi dilimlerine girebilir. Bu durumda, aynı brüt prim tutarı dahi olsa, o dilime denk gelen kazanç üzerinden daha yüksek oranda gelir vergisi kesintisi yapılır. Örneğin, 2026 yılı için ilk dilim %15 (190.000 TL'ye kadar), ikinci dilim %20 (190.000 TL'den 400.000 TL'ye kadar) olarak belirlenmiştir. asgari ücret tutarı gelir vergisinden istisna olup, sadece üzerindeki kazançlar vergilendirilir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İşsizlik Sigortası primleri ise brüt kazanç üzerinden sabit oranlarda (%14 SGK işçi payı, %1 işsizlik sigortası işçi payı) kesilir, ancak bu kesintiler için 2026 yılı için Aylık 297.270 TL'lik bir üst limit (tavan) bulunmaktadır. Tavan aşıldığında, tavan üzerindeki kazançtan prim kesintisi yapılmaz.
Bu durumu anlamak ve bordronuzu doğru analiz etmek için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:
- Kümülatif Vergi Matrahı: Bordrolarınızdaki 'Kümülatif Vergi Matrahı' kalemini takip edin. Bu, yılbaşından itibaren vergiye tabi toplam kazancınızı gösterir.
- Vergi Dilimi Değişimi: Matrahınızın 2026 yılı gelir vergisi dilimlerinin hangi aralığına denk geldiğini kontrol edin. Bir üst dilime geçiş, daha yüksek gelir vergisi kesintisi anlamına gelir.
- SGK ve İşsizlik Sigortası Tavanı: Brüt kazancınızın 2026 yılı SGK prim tavanı olan 297.270 TL'yi aşıp aşmadığını gözlemleyin. Tavan üzerindeki kazançtan bu primler kesilmez.
- bordro Kalem Karşılaştırması: Farklı aylara ait bordrolarınızı karşılaştırarak 'Gelir Vergisi', 'SGK İşçi Payı' ve 'İşsizlik Sigortası İşçi Payı' kesintilerinin tutar ve oranlarındaki değişimleri inceleyin.