Dolandırıcılık Şikayetinde Uzayan Soruşturma Süreci Neden Kaynaklanır?

Bu durum, dolandırıcılık şikayetlerinde sıkça karşılaşılan bir mesele aslında. Dışarıdan bakıldığında hiçbir şey olmuyormuş gibi gelse de, savcılık ve emniyet birimlerinin dosya üzerinde görünenden çok daha fazla çalışma yaptığı oluyor. Genelde bu tür soruşturmalar, özellikle dijital izlerin takip edilmesi gerektiğinde karmaşık bir hal alıyor. Bir banka dekontu veya mesaj kaydı bile tek başına yeterli olmuyor; bunların arkasındaki kişiyi tespit etmek, diğer mağdurlarla ilişkilendirmek, para transfer zincirini çözmek gibi detaylı adımlar var.

Karakollara ya da savcılıklara her gün yüzlerce, hatta binlerce şikayet geliyor. Siber suçlarla mücadele birimlerinin iş yükü de oldukça ağır. Her vakanın kendine özgü bir delil toplama süreci var ve bu süreç bazen haftalar, bazen aylar sürebiliyor. Örneğin, banka kayıtlarının istenmesi, IP adresi sorgulamaları, GSM operatörlerinden bilgi talep edilmesi gibi işlemlerin hepsi belirli bir prosedüre ve bekleme süresine tabi. Bu taleplerin ilgili kurumlara gitmesi, onların cevap vermesi, gelen bilgilerin analiz edilmesi başlı başına zaman alıyor. Ayrıca, şüphelilerin tespit edilmesi durumunda bile ifadelerin alınması, gerekli görülen durumlarda ek delil toplanması gibi aşamalar da var. Bazen bir kişi hakkında birden fazla şikayet oluyor ve bu şikayetler birleştirilerek tek bir dosya üzerinden yürütülüyor. Bu da sürecin uzamasına neden olabiliyor çünkü tüm delillerin bir araya gelmesi bekleniyor.

Mağdur taraf için bekleme süreci yıpratıcı olsa da, bu tür soruşturmalarda aceleci davranmak, delillerin eksik toplanmasına veya yanlış değerlendirilmesine yol açabilir. Sistem, doğru sonuca ulaşmak için belirli bir titizlikle ilerlemek zorunda. Arada bir e-Devlet üzerinden dosya durumunu kontrol etmek veya doğrudan ilgili savcılığın kalemini arayarak dosya numaranızla bilgi almak mümkün olabiliyor. Ancak burada da sabırlı olmak ve yoğunluk nedeniyle hemen detaylı bilgi alamayabileceğinizi unutmamak önemli. Çok sık aramak yerine, örneğin aylık periyotlarla takip etmek daha makul olabilir. Unutmayın ki, dosya ilerledikçe tarafınıza tebligatlar gelecektir.

Soruşturma süreçlerinin uzamasının temelinde ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve ilgili diğer yasal düzenlemelerdeki delil toplama ve değerlendirme prensipleri yatıyor. Bir Suç duyurusu yapıldığında, savcılık makamı "kamu adına" bir ön inceleme, yani soruşturma başlatır. Bu aşamada, olayın tüm boyutlarıyla aydınlatılması ve suçun işlenip işlenmediği, işlendiyse kim veya kimler tarafından işlendiğinin tespiti esastır. Bu da geniş çaplı veri toplama ve analizini gerektirir.

Özellikle dijital dolandırıcılık vakalarında, delillerin çoğu elektronik ortamda bulunur. Savcılık, bu delilleri toplamak için çeşitli resmi yazışmalar yapmak zorundadır. Örneğin, bir banka dekontuyla ilgili olarak bankadan SWIFT veya EFT/FAST transfer detayları, alıcı ve gönderici hesap hareketleri, hatta bazen IP logları istenir. Bu talepler 5411 sayılı bankacılık Kanunu ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde belirli usul ve esaslara tabidir. Bankalar, bu tür bilgileri genellikle savcılık makamına "iç yazışma" veya "posta" yoluyla iletir ve bu süreç, yoğunluğa göre 15 gün ila 2 ay arasında değişebilir. Benzer şekilde, GSM operatörlerinden HTS (Historical Traffic Search) kayıtları, baz istasyonu bilgileri veya abonelik bilgileri talep edildiğinde de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ve ilgili mevzuat uyarınca hareket edilir. Bu işlemlerin her biri, ayrı bir talep, bekleme ve değerlendirme döngüsü yaratır.

Soruşturma aşamasında savcının iki temel yetkisi vardır: "araştırma" ve "kovuşturma" kararı verme. Araştırma safhası, şüphelinin tespiti ve delillerin toplanmasını içerir. Eğer yeterli şüpheye ulaşılırsa, savcı iddianame düzenleyerek kovuşturma aşamasına geçiş için dosyayı mahkemeye gönderir. Ancak bu aşamaya gelene kadar, toplanan delillerin çelişki barındırmaması, birbirini desteklemesi ve şüpheyi somutlaştırması gerekir. Örneğin, elde edilen IP adresi bilgisi ile GSM operatöründen gelen HTS kayıtlarının örtüşmesi, şüphelinin o tarihte o konumda bulunduğunu teyit etmesi gibi durumlar, delillerin sağlamlığını artırır. Bu çapraz kontrol mekanizmaları, dosyanın sağlam bir temele oturtulması için kritik öneme sahiptir ve bu da doğal olarak zaman alır. Adli bilişim uzmanlarının raporlamaları da sürecin uzamasında etkili olabilir, zira bu raporların hazırlanması teknik detaylar içerir.

Ayrıca, dosyanın birden fazla şüpheli içermesi veya farklı illerdeki eylemleri kapsaması durumunda, "yetkisizlik" ve "görevsizlik" kararları da süreci uzatabilir. Dosyanın yetkili savcılığa gönderilmesi ve orada yeniden incelenmesi de ek zaman kaybına yol açar. Savcılık makamının iş yükü, personel eksikliği ve adli tatil gibi faktörler de genel olarak soruşturma süreçlerinin uzamasında dolaylı etkenlerdir. Yasalarda soruşturma aşaması için net bir süre sınırı olmaması, bu esnekliği mümkün kılar.

Aslında burada çoğunun gözden kaçırdığı şey, savcılığın sizin "bireysel mağduriyetinizden" ziyade, "kamu düzenini bozan bir suçu" soruşturuyor olmasıdır. Yani sizin 3 ay önce başınıza gelen olay, savcı için bir dosya numarası ve potansiyel bir suç şebekesinin parçası olabilir. Sizin için tekil bir olayken, savcılık o dolandırıcıya ait olabilecek onlarca, hatta yüzlerce farklı şikayeti bir araya getirmeye çalışıyor olabilir. Bu, basit bir "para iadesi" işleminden çok daha fazlası demektir; organize suçla mücadele perspektifinden bakılması gereken bir durumdur.

Düşünün ki, bir dolandırıcı 100 farklı kişiden küçük küçük meblağlar topladı. Her mağdur kendi şikayetini yapıyor. Savcılık, bu 100 farklı şikayeti ayrı ayrı mı soruşturacak, yoksa bunları tek bir büyük dosya altında mı birleştirecek? Elbette ikincisi. Bu birleştirme süreci, tüm bu şikayetlerin toplanması, dolandırıcıların ortak bağlantılarının, hesap hareketlerinin, telefon numaralarının, IP adreslerinin eşleştirilmesi demektir. Bu da, sizin ilk şikayetinizin üzerinden aylar geçse bile dosyanın hala "aktif olarak" incelendiği, ancak sizi doğrudan bilgilendirecek bir gelişmenin henüz olgunlaşmadığı anlamına gelebilir. Hatta bazen, şüpheli tespit edilse bile, diğer mağdurların da ifadesi alınmadan veya deliller tam olarak toplanmadan dava açılmayabilir, çünkü eksik bir dava dosyası, mahkemede beraatle sonuçlanma riskini taşır ki bu da savcılık için istenmeyen bir durumdur.

Bir diğer mesele de, "eşref bitlis" gibi daha büyük, kamuoyunda yer etmiş olaylar gibi vakaların aksine, bireysel dolandırıcılıkların medya ilgisi çekmemesi ve bu nedenle "kamuoyu baskısı"nın olmaması. Bu durum, savcılık makamlarının iş yükü dengesinde, daha fazla gündem olan veya kamu güvenliğini daha doğrudan tehdit eden diğer dosyalara öncelik vermesine yol açabilir. Bu bir eleştiri değil, sistemin doğal işleyişidir. Dolayısıyla, sizin dosyanızın "beklemede" gibi görünmesi, aslında daha büyük bir yapbozun küçük bir parçası olduğu için olabilir. Dosyanın akıbeti hakkında bilgi almak istediğinizde de, size genellikle genel bir bilgi verilir; çünkü yürüyen bir soruşturmanın detayları, soruşturmanın gizliliği ilkesi gereği her zaman mağdurlarla paylaşılamaz. Bu da, "neden ilerleme yok" algısını pekiştiren bir durumdur.