Son dönemin popüler filmlerinden beklediğim etkiyi alamadım, eleştiriler mi fazla abartılıydı?

Son dönem filmlerinde bu durum gerçekten sıkça yaşanıyor. Bir yapım çıktığında etrafında oluşan o büyük beklenti balonu, çoğu zaman filmin kendisinden daha büyük hale geliyor. Özellikle sosyal medyada 'mutlaka izlemelisin' baskısı, filmi izlemeden önce zihninizde belirli bir çıta oluşturuyor. Siz o çıtanın altında kalan bir deneyim yaşadığınızda da doğal olarak hayal kırıklığına uğruyorsunuz. Bu, filmin gerçekten kötü olduğu anlamına gelmiyor, sadece sizin kişisel beklentilerinizle pazarın yarattığı algının örtüşmemesiyle ilgili bir durum. Herkesin sinema zevki ve bir filmden ne beklediği çok farklıdır. Bir eleştirmenin 'sanatsal derinlik' olarak gördüğü bir şeyi, sıradan bir izleyici 'sıkıcı' bulabilir. Veya tam tersi, teknik açıdan çok iddialı olmayan ama duygu olarak insanı yakalayan bir film, eleştirmenler tarafından göz ardı edilirken geniş kitleler tarafından çok sevilebilir. Özellikle son yıllarda bağımsız yapımlarla ana akım gişe filmleri arasındaki eleştirel kabul farkı da bu durumu tetikliyor. Bağımsız filmler genellikle daha soyut temalar işlediği için eleştirmenler tarafından daha kolay 'sanatsal' bulunuyor, oysa bazen sadece iyi bir hikaye anlatmak yeterli olabiliyor. Benim gözlemlediğim kadarıyla, bir filmin gerçek değerini anlamak için biraz zaman geçmesi ve o ilk 'hype' etkisinin dağılması gerekiyor. O zaman gerçekten kalıcı olanlar su yüzüne çıkıyor. Bir de filmleri izlerken beklentilerinizi mümkün olduğunca sıfırlamaya çalışmak faydalı olabiliyor. Sadece hikayeye ve karakterlere odaklandığınızda, pazarın yarattığı o suni parıltıdan uzaklaşmış oluyorsunuz ve filmi kendi gerçekliği içinde değerlendirme fırsatı buluyorsunuz. Bazen de sadece o film size hitap etmiyordur, bu da gayet normal bir durum. Herkesin aynı filmi sevmesi diye bir kaide yok sonuçta.

Bir filmin 'iyi' veya 'başyapıt' olarak nitelendirilmesi, genellikle birden fazla katmanı olan bir eleştirel değerlendirme sürecinin ürünüdür. Bu değerlendirme, sadece kişisel beğeniye değil, sinematografik tekniklere, anlatı yapısına, tematik derinliğe, yönetmenin vizyonuna ve film dilinin kullanımına dayanır. Özellikle eleştirel camiada kabul gören yapımlar, sıklıkla standart dışı anlatım teknikleri, özgün görsel dil veya sosyo-politik göndermeler içerir. Örneğin, bir filmin senaryo yapısı klasik üç perdelik yapının dışına çıkarak doğrusal olmayan bir anlatım sunabilir veya karakter gelişimini açık uçlu bırakabilir. Bu tür yaklaşımlar, ana akım izleyici için karmaşık veya doyurucu gelmeyebilirken, eleştirmenler tarafından sinemasal cesaret ve yenilikçilik olarak yorumlanabilir. Bir başka teknik detay da, filmin görsel ve işitsel tasarımında gizlidir. Mise-en-scène'in detayları, kamera hareketlerinin sembolik anlamları, ışık kullanımı ve ses tasarımının hikaye anlatımına katkısı, bir filmin derinliğini belirleyen unsurlardır. Ortalama bir izleyici bu detayları bilinçli olarak analiz etmeyebilir; ancak eleştirmenler filmi bu mikro düzeyde inceleyerek genel etkisini değerlendirir. Ayrıca, eleştirel değerlendirmelerde auteur teorisi de önemli bir yer tutar. Bir yönetmenin önceki filmleriyle olan tematik ve stilistik bağlantıları, o yönetmenin imzasını taşıyan bir eserin eleştirel bağlamını zenginleştirir. Eğer bir yönetmen belirli bir felsefi veya estetik çizgide ilerliyorsa, yeni filmi bu bağlamda değerlendirilir ve önceki işleriyle kıyaslanır. Bu, filmin sadece kendi içinde değil, sinema tarihindeki yerini ve yönetmenin kariyerindeki evrimi açısından da önemini ortaya koyar. Kısacası, eleştirmenlerin bir filme verdiği yüksek notlar, genellikle teknik mükemmeliyet, sanatsal yenilik ve sinema tarihine yaptığı katkılar gibi objektif (ancak yine de yoruma açık) kriterlere dayanır. İzleyicinin deneyimi ise daha çok duygusal tepkiler, kişisel hikaye bağlamı ve eğlence değeri üzerinden şekillenir; bu iki değerlendirme sistemi arasındaki fark da, algıdaki bu boşluğu yaratır.

Aslında burada çoğunun gözden kaçırdığı şey, o 'abartılı' eleştirilerin büyük bir kısmının bilinçli bir pazarlama stratejisinin parçası olması. Artık bir filmin gerçekten kaliteli olup olmadığından çok, etrafında ne kadar 'hype' yaratıldığına bakılıyor. Eskiden bir film iyi olduğu için konuşulurdu, şimdi ise konuşulduğu için 'iyi' algısı yaratılmaya çalışılıyor. Özellikle büyük stüdyolar veya dijital platformlar, filmlerini piyasaya sürerken eleştiri siteleri ve influencer'lar üzerinden yoğun bir algı operasyonu yürütüyor. Bu, filmin gerçek değerinden bağımsız olarak, ona bir 'fenomen' statüsü kazandırmak için yapılıyor. Ortaya çıkan bu 'herkes bayıldı, sen de bayılmalısın' baskısı, insanları aslında beğenmedikleri bir filmi bile 'anlamak için izlemiş gibi' göstermeye itebiliyor. Kimse 'Ben bu çok beğenilen filmi beğenmedim' demek istemiyor çünkü bu, kendi zevkinin sorgulanmasına neden olabilirmiş gibi hissediliyor. Oysa sinema izlemek en kişisel deneyimlerden biridir ve bir filmin size hitap etmemesi kadar doğal bir şey olamaz. Eleştirmenlerin de bu sistemin bir parçası olduğunu unutmamak lazım. Bazı eleştirmenler gerçekten objektif ve derinlemesine analizler sunarken, bazıları da sektörün rüzgarına kapılarak veya belirli bağlantıları nedeniyle popüler olanı yüceltme eğiliminde olabiliyor. Bu durumda sizin 'eh işte' demeniz, aslında kendi iç sesinize ve özgün zevkinize sadık kaldığınızı gösterir. Medyanın ve pazarın yarattığı o devasa 'beğenmek zorundasın' koro sesine kulak tıkamak, kendi sinema yolculuğunuzda çok daha keyifli ve samimi deneyimler yaşamanızı sağlar. Bir filmi izlerken kendinize sorun: Bu film gerçekten bana bir şeyler katıyor mu, yoksa sadece bana dayatılan bir fikri mi kabul etmeye çalışıyorum? Cevap ikincisiyse, o filmi sevmek zorunda değilsiniz.